Dr. Sılay: Sigara günümüzde önlenebilir ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır

Aile Hekimi Dr. Yavuz Selim Sılay, sigaranın sağlık üzerindeki yıkıcı etkileri ve bağımlılıkla mücadele yöntemlerine ilişkin İLKHA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.

Sigaranın önlenebilir ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer aldığını belirten Dr. Sılay, sigara dumanında bulunan binlerce kimyasal maddenin kanserden kalp-damar hastalıklarına kadar birçok ciddi sağlık sorununa yol açtığını söyledi. Ayrıca sigarayı bırakmanın her yaşta mümkün olduğunu ve profesyonel destekle başarı oranının önemli ölçüde arttığını ifade etti.

Dr. Sılay, "Sigaranın sağlık üzerindeki etkileri ve bağımlılıkla mücadele en önemli milli meselelerimizden biridir. Sigaranın vücuda çok ciddi etkileri var. Sigara, günümüzde önlenebilir ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır. Bir aile hekimi olarak sigaranın neden olduğu hastalıkları neredeyse her gün görmekteyiz. Birçok kişi sigaranın yalnızca akciğerleri etkilediğini düşünse de gerçekte sigara vücudun hemen her organına zarar vermektedir. Sigara dumanında 7 binden fazla kimyasal madde bulunmaktadır. Bunların yüzlercesi zararlı, onlarcası ise doğrudan kanser yapıcı özelliktedir. Sigara içildiğinde nikotin saniyeler içerisinde beyne ulaşırken karbonmonoksit kandaki oksijen taşıma kapasitesini azaltır. Uzun süreli sigara kullanımı akciğer kanseri, gırtlak kanseri, ağız kanseri, yemek borusu kanseri, mesane kanseri ve pankreas kanseri gibi birçok kanser türünün riskini artırmaktadır. Bunun yanında KOAH, kronik bronşit, amfizem, kalp krizi, felç ve damar tıkanıklıkları da sigaranın neden olduğu ciddi hastalıklar arasındadır. Sigaranın etkileri sadece uzun vadede ortaya çıkmaz. Sigara içildikten dakikalar sonra kalp hızı artar, tansiyon yükselir ve damarlar daralmaya başlar. Yıllar içerisinde ise bu etkiler kalıcı hasarlara dönüşebilir. Ayrıca pasif içicilik de önemli bir halk sağlığı sorunudur. Sigara içmeyen bireyler de sigara dumanına maruz kaldıklarında benzer sağlık riskleriyle karşı karşıya kalabilmektedir. O yüzden lütfen sigara içenler en azından içmeyenlere saygı göstersin." dedi.

"Nikotin, beyindeki ödül merkezlerini uyararak dopamin salgılanmasına neden olur"

Sigara bağımlığı nasıl oluştuğuyla ilgili Dr. Sılay, "Sigarayı bırakmayı zorlaştıran temel unsur nikotin bağımlılığıdır. Nikotin, beyindeki ödül merkezlerini uyararak dopamin salgılanmasına neden olur. Dopamin kişide kısa süreli rahatlama, keyif ve ödüllendirilme hissi oluşturur. Ancak bu etki geçici olduğu için kişi aynı hissi tekrar yaşayabilmek amacıyla yeniden sigara içmek ister. Zaman içerisinde beyin nikotine alışır ve aynı etkiyi oluşturabilmek için daha fazla nikotine ihtiyaç duyar. Böylece bağımlılık gelişir. Sigara bağımlılığı yalnızca fiziksel değildir. Aynı zamanda psikolojik ve davranışsal boyutları da vardır. Sabah kahveyle birlikte sigara içmek, stresli anlarda sigaraya yönelmek veya arkadaş ortamlarında sigara kullanmak zamanla alışkanlık haline gelir. Bu nedenle sigarayı bırakmak sadece nikotini bırakmak değil, yıllar içerisinde oluşmuş davranış kalıplarını da değiştirmeyi gerektirir. O zaman gerçekten bırakabiliriz." ifadelerine yer verdi.

"Sigarayı bırakmak mümkündür"

"Sigara bırakma yöntemleri ne kadar etkili?" sorusuna Dr. Sılay, şu şekilde cevap verdi:

"Sigarayı bırakmak mümkündür ve bırakmanın her yaşta önemli sağlık faydaları vardır. Yeter ki siz kafanızda bitirmeyi niyetlenin. Birçok kişi sigarayı kendi iradesiyle bırakabilmektedir ancak profesyonel destek alındığında başarı oranları belirgin şekilde artmaktadır. Nikotin sakızları, nikotin bantları, bazı reçeteli ilaçlar ve davranış değişikliği programları sigara bırakma sürecinde etkili yöntemlerdir. Ayrıca sigara bırakma poliklinikleri bireylere önemli destek sağlamaktadır. Çoğu zaman kişiler ilk denemede başarılı olamayabilir. Bu önemli değil. Bu durum başarısızlık olarak değerlendirilmemelidir. Araştırmalar sigarayı tamamen bırakan birçok kişinin daha önce birkaç başarısız deneme yaşadığını göstermektedir. Önemli olan her başarısız denemeyi bir öğrenme süreci olarak görmek ve tekrar denemekten vazgeçmemektir."

"Sigarayla mücadelede en etkili yöntem gençlerin sigaraya hiç başlamamasını sağlamaktır"

Gençleri sigara belasından nasıl koruyacağıyla ilgili de Dr. Sılay, "Sigarayla mücadelede en etkili yöntem gençlerin sigaraya hiç başlamamasını sağlamaktır. Araştırmalar sigara kullanan yetişkinlerin büyük kısmının sigaraya 18 yaşından önce başladığını göstermektedir. Bu nedenle çocukluk ve ergenlik dönemi kritik öneme sahiptir. Ailelerin rol model olması gerekmektedir. Evde sigara içilen ortamlarda büyüyen çocukların sigaraya başlama riski daha yüksektir. Okullarda bağımlılık konusunda bilinçlendirme çalışmaları yapılmalı, gençlerin spor, sanat ve sosyal faaliyetlere yönlendirilmesi desteklenmelidir. Son yıllarda elektronik sigaraların ve çeşitli nikotin ürünlerinin gençler arasında yaygınlaşması da ayrı bir risk oluşturmaktadır. Elektronik sigaraların masum olduğu düşüncesi doğru değildir. Bu ürünler de bağımlılık geliştirebilmekte ve sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Özellikle farklı kokularla insanları aldatıyorlar." diye konuştu.

"Her bırakılan sigara, daha sağlıklı ve daha uzun bir yaşam için atılmış önemli bir adımdır"

"Devlet politikaları yeterli mi? Türkiye sigarayla mücadelede dünyada önemli adımlar atan ülkeler arasında yer almaktadır." diyen Dr. Sılay, sözlerinin şöyle tamamladı:

"Kapalı alanlarda sigara yasağı, paketler üzerindeki sağlık uyarıları, reklam yasakları ve vergi uygulamaları sigara kullanımının azaltılmasına katkı sağlamıştır. Ancak mücadele halen devam etmektedir. Özellikle gençleri hedef alan dolaylı reklamlar, elektronik sigaralar ve sosyal medya üzerinden yapılan özendirici paylaşımlar yeni risk alanları oluşturmaktadır. Sigarayla mücadelede sağlık sistemi, eğitim kurumları, medya kuruluşları ve aileler birlikte hareket etmek zorundadır. Unutulmamalıdır ki sigarayı bıraktıktan sadece 20 dakika sonra vücutta olumlu değişiklikler başlamaktadır. Birkaç hafta içerisinde dolaşım sistemi düzelmeye başlar, birkaç yıl içerisinde kalp-damar hastalığı riski önemli ölçüde azalır. Sigarayı bırakmak için hiçbir zaman geç değildir. Her bırakılan sigara, daha sağlıklı ve daha uzun bir yaşam için atılmış önemli bir adımdır."